Zbieractwo grzybów jest zajęciem rodzinnym, więc Polacy i inni mykofile uczą się odróżniać grzyby jadalne od niejadalnych i trujących już od dziecka. Do 1999 r. lekcja rozpoznawania gatunków grzybów należała do podstawy programowej z biologii w polskiej podstawówce. [5] A miazga takich grzybów pachnie nieprzyjemnie, co jest jedną z cech charakterystycznych tych trujących grzybów. Niektóre z nich stają się śluzowate w porze deszczowej, a także mają niewielką liczbę łusek. Z wiekiem wdzięczne czapki fałszywych grzybów zmieniają się, co wskazuje na ich niezdolność do odżywiania.. Poniższa tabela przedstawia listę cech wyglądu, które charakteryzują jadalne grzyby rurkowe. Nazwa grzyba. Wymiary. Kapelusz. Noga. Miazga. Biały grzyb. Wysokość - do 25 cm, szerokość głowy - do 20 cm, szerokość nóg - do 7-10 cm. W zależności od gatunku i wieku przybiera odcienie od białego do ciemnobrązowego, często z Tym razem las zaszczycił mnie nie tylko ponowną obfitością grzybów jadalnych, ale i gatunków rzadkich, chronionych oraz śmiertelnie trujących. Było też blisk Trujące grzyby bywają łudząco podobne do jadalnych. By uniknąć pomyłki należy zbierać grzyby mające wyłącznie cechy charakterystyczne dla swojego gatunku. Dla upewniania można sprawdzić ich smak – niektóre grzyby trujące są gorzkie, niestety nie wszystkie. Do najczęściej spotykanych w Polsce grzybów trujących należą: Grzyby Enoki były jednymi z pierwszych grzybów przebadanych pod kątem zwalczania raka. Są też smaczne i wcale nie takie trudne do znalezienia w sklepach. Podobnie jak wiele innych grzybów, Enoki są potencjalnymi immunomodulatorami, a także mogą obniżać poziom cholesterolu, nadciśnienie i ciśnienie krwi. Grzyby jadalne - czarne trufle . fot. Adobe Stock Wysyp grzybów w lasach, spowodowany odpowiednią wilgotnością ściółki leśnej sprawił, że koszyki grzybiarzy zapełniane są niezwykłymi okazami borowików, podgrzybków oraz czubajki kani. W trakcie poszukiwań istnieje jednak spore ryzyko pojawienia się równie pięknych, jednak niezwykle trujących grzybów. Poniżej znajdziesz zestawienie najbardziej popularnych grzybów jadalnych i trujących, aby móc sprawnie odróżnić je podczas grzybobrania. Spis treści Grzyby jadalne Grzyby trujące i niejadalne Grzyby jadalne Pośród nich znajdziesz okazy zarówno z kapeluszem sitkowym, jak i blaszkowym. Wśród zbierających największą popularnością cieszą się te pierwsze, ze względu na niższe prawdopodobieństwo pomylenia się. Grzybiarze mają różne techniki na poznanie, czy dany grzyb jest jadalny – sprawdzają za pomocą języka jego smak pod kapeluszem. Wyraźny gorzki smak ma wskazywać, że jest niejadalny lub trujący. Inni natomiast dotykają palcem, czekając czy zrobi się siny i lekko fioletowy. Jeżeli chcesz mieć pewność, że to odpowiedni okaz, sprawdź w poniższym zestawieniu. Borowik szlachetny Trzon jest wyraźnie gruby, mięsisty i zwarty. Z wierzchu lekko siateczkowy. To grzyb o charakterystycznym kapeluszu sitkowym – młodsze osobniki mają białe lub kremowe rurki, natomiast starsze, dojrzalsze okazy odcień oliwkowy. Kapelusz może mierzyć od 8 do 25 cm średnicy – jest gruby i twardy. Istotne jest, że po przekrojeniu nie zmienia barwy. fot. Adobe Stock Podgrzybek brunatny W przeciwieństwie do borowika, jego miąższ po przekrojeniu sinieje i robi się lekko fioletowy. Kapelusz jest nieco mniejszy – jego rozpiętość może osiągać do około 15 cm. Charakteryzuje się sitkową strukturą oraz kremowymi rurkami. W przypadku dojrzalszych okazów może pojawić się zielonooliwkowa barwa. fot. Adobe Stock Maślak zwyczajny Jego cechą charakterystyczną jest brązowa, lśniąca skórka pokrywająca kapelusz. Podczas obróbki, należy ją delikatnie zdjąć, odkrywając kremowy miąższ. Średnica kapelusza sięga nawet 15 cm. Jest sitkowy, składający się z rurek o zabarwieniu kremowym lub oliwkowym. Trzon jest białawy, dość wąski z pierścieniem osadzonym bliżej kapelusza. fot. Adobe Stock Mleczaj rydz Znakiem rozpoznawczym jest z pewnością rdzawo-pomarańczowy kolor. Kapelusz może mieć średnicę do około 10 cm. Składa się z wyczuwalnych okręgów o skórce szorstkiej z podwiniętymi brzegami. Po dotknięciu, lub uszkodzeniu warstwy kapelusza, brzegi zielenieją. Wnętrze trzonu jest na w pół puste, miejscami wypełnione u góry, przy początku. fot. Adobe Stock Kurki - pieprznik jadalny Grzyb spotykany w koloniach lub mniejszych grupkach. Wielkość kapelusza sięga do 5 cm. Charakterystyczna żółta, lekko pomarańczowa barwa, nieco jaskrawa. Ma kształt lejkowaty, postrzępiony na krańcach. Kapelusz wywinięty ku górze. W przypadku mniejszych okazów, lepiej pozostawić je do całkowitego rozłożenia. Najczęściej spotykane w gęstym, wilgotnym mchu. fot. Adobe Stock Koźlarz babka Jego miąższ jest delikatny, przypominający w dotyku poduszkę. Średnica kapelusza może sięgać 12 cm. Ma strukturę sitkową, gdzie rurki są koloru kremowego lub jasnożółtego. Trzon jest niezbyt gruby, szary z widocznymi czarnymi lub szarawymi łuskami. Podobny jest koźlarz czerwony, wyróżniający się czerwonym zabarwieniem kapelusza. fot. Adobe Stock Czubajka kania To grzyb o strukturze blaszkowej, charakteryzujący się rozłożystym kapeluszem w kształcie parasola. Sięga do 30 cm średnicy. Powierzchnia jest szara, postrzępiona, z charakterystycznymi łuskami i garbkiem na szczycie. Na trzonie widoczny biały pierścień okalający nóżkę. Najlepiej zbierać wyrośnięte okazy, aby wyeliminować ryzyko pomylenia z muchomorem sromotnikowym w pierwszej fazie rośnięcia. fot. Adobe Stock Grzyby trujące i niejadalne Ich znaczne podobieństwo do jadalnych także u najmłodszych osobników skłania do większej czujności. W niektórych przypadkach często decyduje gorzki posmak pod kapeluszem lub chropowata powierzchnia. Muchomor czerwony To jeden z najczęściej spotykanych grzybów niejadalnych. Łatwo rozpoznawalny, przez co najrzadziej zbierany. Charakteryzuje się czerwonym kapeluszem nakrapianym białymi wypustkami o chropowatej teksturze. To grzyb blaszkowy, półkulisty, rozpostarty. Średnica kapelusza może osiągać 20 cm. Trzon jest zakończony pierścieniem z bulwą wyrastającą z ziemi. fot. Adobe Stock Muchomor sromotnikowy To jeden z najsilniej trujących grzybów – spożycie najczęściej kończy się śmiercią. Jest mylony z czubajką kanią. Ważne, aby pamiętać, że jadalna kania ma kapelusz chropowaty, lekko łuskowaty, natomiast muchomor sromotnikowy gładki, lekko lśniący. Rozpiętość kapelusza może sięgać do 18 cm. fot. Adobe Stock Borowik szatański Rzadko spotykany grzyb silnie trujący. Jego barwa jest dość intensywna, wręcz alarmująca o jego toksyczności. Kapelusz ma barwę szarawo-wapienną lub oliwkowoszarą. To grzyb sitkowy, którego rurki są czerwone lub żółtawoczerwone. Trzon dość gruby i zwarty – od czerwonego po biały, z „nałożoną” czerwoną siateczką. Ma nieprzyjemny zapach oraz po przekrojeniu sinieje. fot. Adobe Stock Goryczak żółciowy To grzyb, który najczęściej jest mylony z borowikiem lub podgrzybkiem. Bardzo łatwo rozpoznać go, sprawdzając za pomocą języka, czy jest wyczuwalna goryczka. Następnie wypluwamy ślinę po rozpoznaniu – nie ma obawy, że w takiej ilości toksyna spowoduje bóle brzucha lub wymioty. Natomiast zjedzenie takiego grzyba, najczęściej do tego prowadzi. Nazywany przez grzybiarzy niepoprawnie „szatanem” – ta nazwa jest zarezerwowana dla borowika szatańskiego, który praktycznie nie występuje w Polsce. fot. Adobe Stock Zobacz też:Czy można jeść grzyby w ciąży? PoradnikRanking najlepszych suszarek do grzybów Atlas grzybów jadalnych i trujących Autor: Hans E. LauxGdy późnym latem w ściółce między drzewami pokazują się pierwsze grzyby, oznacza to, że rozpoczyna się najlepszy czas dla grzybiarzy. Jednakże nie wszyscy wiedzą, gdzie można znaleźć borowika, maślaka czy podgrzybki. Czy ulubione przez nas grzyby rosną w lasach liściastych, czy iglastych? Jak nazywają się smaczne grzyby jadalne, które można spotkać na łące? Korzystanie z tego atlasu, w którym informacje zaprezentowano w prosty i przystępny sposób, pozwoli: ► poznać gatunki grzybów jadalnych i trujących, ► uzyskać wiedzę na temat typowego środowiska wzrostu poszczególnych gatunków grzybów, ► szybko rozpoznać, dzięki zamieszczonym symbolom, które grzyby są jadalne, a które opisy 180 najważniejszych gatunków grzybów uzupełnione są pięknymi, kolorowymi zdjęciami okazów w ich naturalnym środowisku oraz porady, jak je znaleźć. Rok wydania 2022 Wydawnictwo: RM Liczba stron: 176 Format: 13x19 cm ISBN: 978-83-8151-654-9 Oprawa: broszurowa Scenariusz lekcji przyrody w klasie V Dział programowy: Krajobraz Polski i jej roślinność. Cel główny: - poznanie niektórych grzybów jadalnych i trujących oraz zasad ich zbierania. Cele szczegółowe: Uczeń: - wymienia nazwy niektórych grzybów jadalnych i trujących; - odróżnia gatunki jadalne od trujących; - wymienia wartości odżywcze grzybów jadalnych; - wyjaśnia zasady grzybobrania; - przedstawia objawy zatrucia grzybami; - wyjaśnia zasady udzielania pierwszej pomocy po zatruciu grzybami; - przedstawia zasady zachowania się w lesie; - dostrzega potrzebę ochrony grzybów w lesie; - potrafi korzystać z atlasu grzybów; - kształtuje poczucie odpowiedzialności za swoje zdrowie i zdrowie bliskich; - doskonali umiejętność pracy w grupie. Metody: pogadanka, praca z tekstem, gry dydaktyczne, projekcja filmu wideo. Formy pracy: praca w grupach, praca indywidualna. Środki dydaktyczne: atlasy grzybów, film wideo pt. "Grzyby", układanka wyrazowa, tablice przyrodnicze "Grzyby jadalne i trujące", albumy o grzybach wykonane przez uczniów, kartki z bloku A3 i kolorowe mazaki, podręcznik, zeszyt ćwiczeń. Typ zajęć: poświęcone opracowaniu nowego materiału. Ścieżki edukacyjne: - Edukacja czytelnicza i medialna: Wydawnictwa informacyjne. - Edukacja prozdrowotna: Ochrona przed zagrożeniami naturalnymi. - Edukacja ekologiczna: Style życia i ich związek z wyczerpaniem się zasobów naturalnych. Czas trwania zajęć: 45 minut. Przebieg zajęć: I. Faza wprowadzająca: 1. Czynności organizacyjno - porządkowe (sprawdzenie obecności; podział uczniów na 5 grup; wybór lidera, sekretarza, sprawozdawcy i obserwatora w każdej z 5 grup). 2. Nawiązanie i wprowadzenie do tematu zajęć. 3. Zapoznanie uczniów z celami zajęć. 4. Zapisanie tematu lekcji na tablicy. II. Faza realizacyjna: 1. Pogadanka wstępna. 2. Opracowanie nowego materiału: a) Praca w grupach: Uczniowie korzystając z literatury przygotowanej przez nauczyciela zapoznają się z informacjami dotyczącymi grzybów jadalnych. Każda grupa zapoznaje się z najważniejszymi cechami dwóch grzybów jadalnych wskazanych przez nauczyciela. I grupa - Borowik szlachetny, Podgrzybek brunatny. II grupa - Mleczaj rydz, Opieńka miodowa. III grupa - Maślak zwyczajny, Pieczarka polowa. IV grupa - Koźlarz babka, Gołąbek jadalny V grupa - Pieprznik jadalny czyli Kurka, Czubajka kania Następnie sprawozdawcy z poszczególnych grup zapoznają obecnych z najważniejszymi cechami grzybów wskazanych przez nauczyciela. Liderzy pokazują ilustracje wszystkim uczniom. Nauczyciel zapisuje na tablicy klasyfikację grzybów kapeluszowych oraz nazwy grzybów jadalnych. Uczniowie piszą notatkę w zeszycie przedmiotowym. b) Uczniowie oglądają fragment filmu wideo pt. "Grzyby", który dotyczy grzybów trujących. Każdy uczeń zapisuje nazwy grzybów trujących oraz najważniejsze ich cechy. Uczniowie odczytują zapisane informacje. Nauczyciel pisze nazwy grzybów trujących na tablicy, a uczniowie piszą w zeszycie przedmiotowym. c) Uczniowie zastanawiają się jakie wartości odżywcze mają grzyby? d) Na podstawie podręcznika uczniowie odszukują cechy na jakie należy zwracać uwagę zbierając grzyby, aby nie pomylić jadalnych z trującymi. Uczniowie podają odszukane cechy. e) Wybrany przez nauczyciela uczeń czyta fragment tekstu z podręcznika, w którym podano objawy zatrucia grzybami i zasady udzielania pierwszej pomocy zatrutemu. f) Uczniowie zastanawiają się i podają zasady zachowania się w lesie podczas grzybobrania. Nauczyciel zapisuje zasady na tablicy, zaś uczniowie piszą w zeszycie przedmiotowym. III. Faza podsumowująca: 1. Uczniowie układają układankę wyrazową (załącznik nr 1) - praca w grupach. 2. Uczniowie wykonują plakat na temat: Grzybobranie. 3. Ocena pracy uczniów. 4. Zadanie pracy domowej oraz wyjaśnienie sposobu jej wykonania: a) Wykonaj pisemnie ćwiczenie 18 ze strony 38. b) Dla chętnych: Na podstawie dowolnej literatury wypisz grzyby chronione w Polsce. 5. Ewaluacja: Uczniowie wypełniają ankietę ewaluacyjną. (załącznik nr 2) Notatka w zeszycie ucznia: 1) Klasyfikacja grzybów kapeluszowych: 2) Zasady zachowania się w lesie podczas grzybobrania: - zbieramy tylko gatunki dobrze nam znane; - nie zbieramy owocników młodych, ponieważ są trudne do identyfikacji; - grzyby ukręcamy lub ścinamy nisko przy ściółce; - nie zbieramy grzybów do plastikowych reklamówek, tylko do koszy; - nie niszczymy grzybów trujących; - zachowujemy ciszę, aby nie płoszyć zwierząt; - nie zaśmiecamy lasu. Literatura: 1) M. Kłyś, E. Sulejczak - "Program bloku PRZYRODA dla klas IV - VI szkoły podstawowej". Wydawnictwo Nowa Era. Warszawa 1999r. Program dopuszczony do użytku szkolnego przez MEN. Numer w zestawie DKW - 4014 - 165/99. 2) W. Chrzanowska - Szwarc - "Scenariusze lekcji. Przyroda w klasie piątej". Nowa Era. Warszawa 2005r. 3) L. Wilczek - "Grzybów jest w gród". Nasza księgarnia. Warszawa 1967r. 4) A. Grzywacz - "Grzyby leśne". PWRiL. Warszawa 1988r. 5) H. E. Laux - "Grzyby. Przewodnik kieszonkowy". 6) A. Dermek, A. Pilat - "Poznajemy grzyby". Zakład Narodowy imienia Ossolińskich. Wrocław 1988r. 7) H. Orłoś - "Atlas grzybów leśnych". PWRiL. Warszawa 1979r. Załącznik nr 1 Układanka wyrazowa: (Nauczyciel przygotowuje układanki dla 5 grup) Ułóż układankę wyrazową. Zawiera ona zasady zachowania się w lesie podczas grzybobrania. 1. Zbieramy / tylko / gatunki / dobrze / znane. 2. Nie / zbieramy / owocników / młodych, / ponieważ / są / trudne / do / / identyfikacji./ 3. Grzyby / ukręcamy / lub / ścinamy / nisko / przy / ściółce./ 4. Nie / zbieramy / grzybów / do / plastikowych / reklamówek, / tylko / do / koszy./ 5. Nie / niszczymy / grzybów / trujących./ 6. Zachowujemy / ciszę, / aby / nie / płoszyć / zwierząt./ 7. Nie / zaśmiecamy / lasu. / Załącznik nr 2 Karta ewaluacyjna: (Nauczyciel przygotowuje karty ewaluacyjne dla wszystkich uczniów) Oceń dzisiejsze zajęcia. W tym celu zakreśl odpowiednią cyfrę. 1. Czy dzisiejsze zajęcia były dla Ciebie interesujące? 1 2 3 4 5 6 2. W jakim stopniu wiadomości zdobyte na lekcji możesz wykorzystać w praktyce? 1 2 3 4 5 6 3. Oceń atmosferę panującą na lekcji. 1 2 3 4 5 6 Zbieranie grzybów dla wielu osób jest pasją i ogromną przyjemnością, podczas której odpoczywają i nabierają sił. Nie liczy się nawet to ile grzybów będą w stanie zebrać, choć oczywiście najlepiej, gdyby udało się zebrać pokaźny koszyk, lecz najbardziej liczy się sama wyprawa i poszukiwanie grzybów. A inni uważają, że nie potrafią zbierać grzybów i nawet gdy na niego wejdą, to i tak go nie zauważą. Jednak warto nauczyć się umiejętności zbierania grzybów i rozróżniania grzybów, gdyż podstawowym źródłem ich pozyskiwania jest natura. Pomimo wielu prób prowadzenia hodowli grzybów w celach przemysłowych do dnia dzisiejszego nie udało się odnieść większego sukcesu. Hodowle takich grzybów udało się wprowadzić tylko w dwunastu gatunkach. I dlatego grzyby wciąż pozostają głównie rośliną dziko rosnącą. Oczywiście poza pieczarkami, które są masowo hodowane, lecz są one czymś innym niż grzyb leśny. Pieczarki również są możliwe do zbierania w naturze np. na łąkach, lecz również trzeba umieć je odróżnić od innych grzybów, które nie są pieczarkami, a są bardzo do nich podobne. Zbieranie grzybów jadalny jest sztuką opierającą się na zdobytej wiedzy. Gdyż nie trudno nazbierać koszyk grzybów takich, jak leci. I dopiero podczas przebierania ich przez znawcę grzybobrania okazuje się, że z pełnego kosza tylko kilka grzybów nadaje się do użytku, a pozostałe grzyby są trujące i spożycie ich nawet po ugotowaniu prowadziłoby do ciężkich dolegliwości i uszkodzeń wątroby oraz do uszkodzenia innych ważnych organów, a nierzadko także do śmierci. Jakie grzyby zbierać? Oto pytanie dręczące zwłaszcza nowych zbieraczy, bo starzy zbieracze na odległość są w stanie rozpoznać grzyb. Natomiast nowi zbieracze najlepiej, gdyby opierali się na wiedzy zdobytej w atlasie grzybów i dodatkowo na opinii wytrawnych zbieraczy grzybów. Z pośród grzybów jadalnych w Polsce najbardziej znany jest borowik szlachetny, podgrzybek brunatny, maślak, kozak, opieńka, kurka zwana pieprznikiem jadalnym, kania, gołąbek i boczniak. Przy czym nie zaleca się zbierania olszówek i gąsek, które są szkodliwe dla naszego organizmu, bo na przykład olszówka może być odpowiedzialna za marskość wątroby. Zebrane w lesie grzyby najczęściej gotujemy, dusimy, smażymy, marynujemy, mrozimy lub suszymy. A jakich grzybów nie zbierać? Pod żadnym pozorem nie należy zbierać grzybów trujących, lecz aby unikać ich zbierania trzeba umieć rozróżniać grzyby. Dokładnie trzeba je przeglądać, bo czasem grzyby trujące są bardzo podobne do grzybów jadalnych. Grzyby trujące posiadają samoistne jady i należy do nich muchomor sromotnikowy, muchomor jadowity, muchomor zielonawy, muchomor wiosenny, muchomor czerwony i plamisty, strzępiaki, jejkówka jadowita i strumykowa, wieruszka zatokowa, krowiak podwinięty, czermidlak pospolity, maślanka wiązkowa, zasłonak rudy, zasłonak brodaty, pestrznica kasztanowata i jeszcze inne grzyby trujące. Znaczenie i zastosowanie grzybów Na świecie grzyby rosną od początku świata. Znaleziska archeologiczne pochodzące z najstarszych skamieniałości w Kanadzie dowodzą, że grzyby rosły już około miliarda lat temu. Na świecie rośnie około siedemdziesięciu tysięcy gatunków grzybów. Pierwsze badania nad grzybami przeprowadzano już w czasach starożytnych np. w Rzymie. Lecz dokładniejsze badania nad grzybami i klasyfikacja grzybów rozpoczęła się dopiero w szesnastym wieku naszej ery. Dziś badania nad grzybami są w zaawansowanym stadium. Bada się ich przeróżne właściwości i wykorzystuje się grzyby do wielu celów. Na przykład do produkcji antybiotyków, związków organicznych i enzymów. Obecnie znane jest ponad sto antybiotyków pochodzenia grzybowego. Poza tym nie bez znaczenia jest fakt, że grzyby mają spore powodzenie w kuchni polskiej i służą do przygotowywania smacznych dań, jak na przykład zupy grzybowej, krokietów z grzybami, pierogów i uszek z farszem grzybowym. Jak również spożywamy grzyby duszone na wiele sposobów i kapustę z grzybami. Grzyby jadalne posiadają pewne właściwości odżywcze, gdyż mają trochę łatwo przyswajalnego białka, trochę błonnika i witaminę A, C, D, B oraz minerały wapń, potas, żelazo, mangan, miedź, cynk, jod. Jednak nie są to ilości oszałamiające, lecz mimo wszystko lubimy jeść grzyby ze względu na ich walory smakowe. Najbardziej trujące grzyby bywają łudząco podobne do grzybów jadalnych. Konsekwencje niewiedzy grzybiarzy-amatorów mogą być bardzo poważne, ponieważ grzyby trujące prowadzą do nieodwracalnych uszkodzeń wątroby oraz zaburzenia akcji serca i oddychania, co w konsekwencji może doprowadzić do śmierci. Sprawdź w GALERII ZDJĘĆ, które grzyby są najbardziej trujące, gdzie można je spotkać oraz jak je odróżnić od podobnych do nich grzybów jadalnych. Spis treściGrzyby trujące i podobne do nich grzyby jadalneInne trujące grzyby Według danych z publikacji przygotowanej przez specjalistów z Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu (Oddział Grzyboznawczy) i Centrum Informacji Lasów Państwowych, grzyby najbardziej trujące, ze względu na zawartość substancji trujących o różnym sposobie i sile działania toksycznego na ludzki organizm, dzielimy na: grzyby śmiertelnie trujące, które uszkadzają głównie wątrobę i nerki oraz w dalszej kolejności inne narządy miąższowe (np. śledzionę, serce). Zawierają one swoiste jady, takie jak: amanityna, falloidyna, giromitryna, orelanina. Do tej grupy grzybów należą: muchomor sromotnikowy, muchomor jadowity, muchomor zielonawy, muchomor wiosenny, piestrznica kasztanowata, zasłonak rudy i zasłonak brodaty; grzyby trujące, które działają na system nerwowy. Dzięki zawartości toksycznej muskaryny powodują podrażnienie ośrodkowego układu nerwowego i układu przywspółczulnego, co prowadzi do wystąpienia tzw. objawów muskarynowych (poty, ślinotok, łzawienie, zwężenie źrenic, zwolnienie akcji serca i zaburzenia oddychania). Do tej grupy grzybów należą: strzępiaki (np. strzępiak ceglasty), lejkówka jadowita (odbielona) i strumykowa, muchomor czerwony i plamisty, wieruszka zatokowata, krowiak podwinięty (olszówka), maślanka wiązkowa, czubajka czerwieniejąca (odmiana ogrodowa), czernidłak pospolity. Muchomora czerwonego, ze względu na charakterystyczny wygląd, nie można pomylić z żadnym grzybem jadalnym, w związku z tym do zatruć dochodzi bardzo rzadko. Jednak podczas grzybobrania szczególną ostrożność powinni zachować rodzice, ponieważ muchomor czerwony jest szczególnie niebezpieczny dla małych dzieci - zjedzony na surowo, daje silne muskarynowe objawy zatrucia. Warto wiedzieć, że muchomor czerwony posiada bezwonny miąższ o łagodnym smaku. Czytaj także: Niezbędnik idącego na grzyby Zatrucia grzybami. Masz te objawy? To może być zatrucie grzybami Zatrucie grzybami jadalnymi. Kiedy grzyby jadalne mogą być szkodliwe? Zatrucie borowikiem szatańskim - objawy. Pierwsza pomoc w przypadku zatrucia "szatanem" Grzyby trujące i podobne do nich grzyby jadalne 1. Muchomor sromotnikowy Muchomor sromotnikowy, inaczej zielonawy, bedłka cebulasta, podsadka zielona, ma kapelusz zielonkawy, ciemniejszy pośrodku. Blaszki za młodu pokryte białą osłoną, z wiekiem kremowo-zielonkawe. Trzon biały z zielonkawym odcieniem, tkwiący w odstającej białej pochwie, w górnej części ma biały pierścień, a poniżej niego zygzakowaty wzór. Miąższ biały, nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Najbardziej trujący. Nie wolno go zrywać! Zawiera amatoksynę trwale uszkadzającą wątrobę i inne narządy. Objawy występują po 8-12 godzinach. Gdzie rośnie? Muchomor sromotnikowy rośnie od lipca do października, zarówno w okolicach dębów i buków, jak i sosen. Można pomylić z: gąską zielonką, gołąbkiem zielonawym. Jak je odróżnić? Cały owocnik gąski zielonki jest w kolorze żółtozielonym. Trzon jest cylindryczny i bardziej masywny niż długi trzon sromotnika. Jego blaszki są żółtozielone. Ponadto gąska zielonka najczęściej rośnie w piaskach. Z kolei gołąbek zielonawy nie ma pierścienia pod kapeluszem. Ponadto jego cechą charakterystyczną jest popękana i podzielona na poletka powierzchnia (występuje to tylko na starszych owocnikach). Jego trzon jest prosty i cylindryczny; nie posiada pierścienia, bulwy i pochwy. 2. Muchomor jadowity Muchomor jadowity, inaczej: muchomor cętkowany lub panterowy, bedłka pstrokata, muchar plamisty, ma biały, z wiekiem żółknący kapelusz, początkowo jajowaty, potem dzwonkowato-stożkowaty, o średnicy do 10 cm. Biało-kremowe blaszki na początku zakrywa błoniasta osłona. Osadzonyw pochwie, pełny biały trzon (wysokość do 15 cm) z pierścieniem (pozostałość osłonki), pokryty włóknistymi łuseczkami, na starość pusty. Biały miąższ po przekrojeniu nie zmienia barwy. Ma nieprzyjemny zapach, przypominający chlor. Śmiertelnie trujący, nie wolno go kosztować, by sprawdzić smak. Gdzie rośnie? Muchomor jadowity owocnikuje od czerwca do września, najczęściej w lasach iglastych. Można pomylić z: pieczarką polną i gęśnicą wiosenną (zwaną gąską majówką, majówką wiosenną). Jak je odróżnić? W odróżnieniu od muchomora, pieczarki nie mają bulwy i ruchomej pochwy u nasady trzonu oraz białawych blaszek (u pieczarke blaszki są szare z wiekiem ciemniejące). Z kolei gąska majówka ma stosunkowo gruby, krótki i kremowobiały trzon, bez pierścienia. 3. Muchomor plamisty Kapelusz z prążkowanym brzegiem, brązowożółty lub brązowoszary, pokryty białawymi łatkami, o białych blaszkach (u dojrzałych osobników osiąga on średnicę 12 cm) osadzony na białym trzonie (o wysokości 6-15 cm i grubości 1-2 cm), za młodu pełnym, z wiekiem pustym, z wydłużoną bulwką u podstawy i pozostałościami osłony blaszek w postaci pierścieni. Biały, kruchy miąższ ma zapach surowych ziemniaków i rzodkwi oraz słodkawy smak. Jest śmiertelnie trujący, zawiera te same toksyny, co muchomor czerwony. Objawy zatrucia to nudności, wymioty, biegunka, halucynacje, drgawki. Gdzie rośnie? W lasach liściastych (rzadziej w iglastych), od czerwca do października. Występuje pojedynczo lub w małych grupach. Można pomylić z: czubajką kanią. Jak je odróżnić? Czubajka kania ma jasnobeżowy kapelusz z ciemniejszymi (zazwyczaj brązowymi) łatkami. Cechą charakterystyczną grzyba jest garbek na środku kapelusza. Ponadto u górze trzonu, który jest brązowy w zygzakowaty deseń, znajduje się ruchomy pierścień. 4. Hełmówka obrzeżona Kapelusz początkowo jest wypukły, a u starszych egzemplarzy robi się płaski i osiąga średnicę do 5 cm. Kolor grzyba oscyluje pomiędzy bladobeżowym, miodowym a żółtobrunatnym. Warto wiedzieć, że kapelusz grzyba wysychając, jaśnieje od wierzchołka. Ciemnobrunatny, walcowaty trzon osiąga wysokość 2-8 cm i posiada pierścień, pod którym znajdują się podłużne włókienka bez łusek. Miąższ pachnie mąką i jest żółtawy. Gdzie rośnie? Grzyb jest saprotrofem, w związku z tym porasta pnie drzew liściastych i iglastych. Można go spotkać także na ściółce leśnej. Owocnikuje od sierpnia do końca jesieni. Można pomylić z: łuszczakiem zmiennym. Jak je odróżnić? Łuszczak zmienny jest ciemniejszy (brązowy lub cynamonowobrązowawy), ma ostające łuski (które znajdują się na skórzastym pierścieniu, w górnej części trzonu) i nie pachnie mąką. 5. Strzępiak ceglasty Strzępiak ceglasty ma biały, następnie słomkowo-kremowy kapelusz (o średnicy 3-7 cm) zmienia barwę z wiekiem lub po uszkodzeniu na ceglastą, na początku stożkowaty z podwiniętym brzegiem, z czasem rozpostarty z wywiniętym brzegiem, z wiekiem pęka promieniście. Blaszki białe, później oliwkowo-czerwonawe, czerwienieją po uszkodzeniu. Trzon (mierzy zazwyczaj 4-6 cm) biały, pełny, z wiekiem ciemnieje do cynobrowego, miąższ biały, po przekrojeniu plamiście czerwienieje, ma słodkawy, przyjemny, owocowy zapach. Śmiertelnie trujący, zawiera dużo muskaryny, obecnej również w niektórych muchomorach. Gdzie rośnie? Grzyb owocnikuje od maja do lipca nie tylko w lasach liściastych i parkach (najczęściej pod bukami), lecz także w ogrodach, a nawet cmentarzach. Można pomylić z: gęśnicą wiosenną i pieczarką polną. Jak je odróżnić? Pieczarki posiadają gęsto rozmieszczone blaszki w kolorze do różowego aż po brązowoczarny. Gęśnica wiosenna inny, mączny zapach, nie ma stożkowatego kapelusza i nie czerwienieje po uszkodzeniu. 6. Lejkówka jadowita (odbielona) Lejkówka odbielona posiada płaski kapelusz o średnicy 2-5 cm i walcowaty trzon o wymiarach: wysokość 2-4 cm, grubość 4-6 mm (w kolorze od białego do cielistego). Blaszki są białe lub szarobiałe, gęste, ścieśnione. Cechą charakterystyczną lejkówki jadowitej są mięsiste plamy na kapeluszu. Warto wiedzieć, że młode egzemplarze są całe białe. Gdzie rośnie? Grzyb rośnie od sierpnia do listopada na skraju lasów liściastych, łąkach uprawnych i obrzeżach dróg. Można pomylić z: twardzioszkiem przydrożnym. Jak je odróżnić? Trzon twardzioszka ma bladoochrowy kolor, a jego blaszki są bardzo rzadkie, białawe, a po deszczu ochrowe (żółtobrązowe lub pomarańczowobrązowe). 7. Piestrzenica kasztanowata Piestrzenica kasztanowata posiada czerwonobrunatny lub brunatnoczerwony, nieregularnie pofałdowany kapelusz, który z wyglądu przypomina mózg. Jest on zrośnięty z krzywym, krótkim, prawie niewidocznym trzonem. Grzyb może osiągać do 12 cm wysokości i do 15 cm szerokości. Gdzie rośnie? W lasach liściastych (zazwyczaj na korzeniach drzew i pniakach) oraz w miejscu wyrębu drzew, najczęściej od marca do maja. Można pomylić ze: smardzem jadalnym. Jak je odróżnić? Smardz ma kapelusz (główkę) nieregularnie kulisty (jajowaty lub stożkowaty) o charakterystycznej powierzchni (żeberka tworzące jamki); zazwyczaj w barwie beżowej lub ochrowej. Ponadto smardz ma jaśniejszy i dłuższy trzon niż piestrzenica. 8. Zasłonak brodaty Początkowo zasłonak brodaty ma fioletowy kapelusz o kulistym kształcie, który z czasem staje się wypukły i zmienia kolor na jasną ochrę. Starsze egzemplarze stają się srebrzystobiałe. Trzon w kształcie maczugi, którego wysokość nie przekracza 10 cm, posiada fioletowawą, połyskliwą, pajęczynowatą zasnówkę. Cechą charakterystyczną zasłonaka jest nieprzyjemny zapach acetylenu. Gdzie rośnie? Można go spotkać od początku lata do późnej jesieni w lasach iglastych i liściastych. Można pomylić z: płachetką kołpakowatą, gąsówką nagą. Jak je odróżnić? Zarówno płachetka kołpakowata, jak i gąsówka naga nie posiadają zasnówki i nieprzyjemnego zapachu. 9. Wieruszka zatokowata Kapelusz wieruszki zatokowatej, który może osiągnąć do 18 cm średnicy, jest lśniący i wypukły. Ma kolor ochry, kości słoniowej lub szarobrunatny. Blaszki są zatokowato przyrośnięte (stąd nazwa grzyba). Trzon osiąga do 12 cm wysokości. Miąższ grzyba ma charakterystyczny zapach mąki. Gdzie rośnie? w lasach liściastych (zazwyczaj pod bukami i dębami), od końca maja do początku jesieni. Można pomylić z: majówką wiosenną, sadówką posadką i lejkówką mglistą. Jak je odróżnić? miąższe ww. grzybów nie pachną mąką, a ich kapelusze nie są błyszczące, tylko matowe. 10. Maślanka wiązkowa Maślanka wiązkowa, inaczej łysiczka trująca, ma siarkowożółty kapelusz z blaszkami o podobnej barwie, z ceglastym środkiem, najpierw dzwonkowaty, później rozpostarty z płaskim garbem i podwiniętym brzegiem, trzon siarkowżółty, u dołu brązowawy, pusty. Żółty miąższ nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Powoduje silne zaburzenia jelitowe w 2-3 godziny od spożycia. Gdzie rośnie? Na murszejących pniach drzew iglastych i liściastych (zazwyczaj od maja do grudnia). Można pomylić z: maślanką łagodną Jak je odróżnić? maślanka miodowa jest bardziej rdzawopomarańczowa. Maślanka wiązkowa różni się od niej także wybitnie gorzkim smakiem. Czytaj też: Okratek australijski (palce diabła) - czy ten egzotyczny grzyb jest trujący? Inne trujące grzyby Wilgotnica stożkowa Inaczej: wilgotnica czerniejąca lub wysmukła, bedłka koniczna, ma kapelusz jasnopomarańczowy, z wiekiem przebarwiający się na czarno, stożkowaty, często podzielony nieregularnie na płaty, o białych blaszkach przebarwiających się na szaropomarańczowe i czarne. Trzon cylindryczny, żółtawy, z wiekiem czerniejący. Miąższ blady, o łagodnym zapachu. Zjedzony w większych ilościach wywołuje zaburzenia trawienne. Krowiak podwinięty Krowiak podwiniety, inaczej olszówka, olchówka, krowia gęba, świnka, ma kapelusz rdzawobrązowy lub oliwkowbrązowy, z wiekiem rozpostarty, zapadnięty pośrodku, błyszczący i lepki, blaszki początkowo kremowe, później czerwonobrązowe, zbiegające na pełny trzon. Miąższ żółtawy lub rdzawobrązowy ma przyjemny owocowy zapach. Uciśnięte miejsca brązowieją. Bezpośrednio po zjedzeniu pojawiają się zaburzenia żołądkowo-jelitowe, a grzybowe toksyny kumulują się w organizmie, uszkadzając wątrobę. Kilkakrotne zjedzenie krowiaka podwiniętego może prowadzić do śmierci. Można pomylić z: rydzem (mleczajem świerkowym), którego dojrzałe egzemplarze mają pusty trzon, a uciśnięte blaszki przebarwiają się na zielono. Gołąbek wymiotny Inaczej: bedłka, surojadka trująca, gorzkówka, czartopłoch, psi grzyb. Ma kapelusz jaskrawoczerwony, wiśniowy, z wiekiem różowawy, rozpostarty z białymi lub jasnokremowymi blaszkami, osadzony na białym, cylindrycznym trzonie, z wiekiem w środku watowatym lub pustym. Miąższ biały lub różowawy, nie zmienia barwy po przekrojeniu i ma owocowy, przyjemny zapach oraz mocno palący smak. Nie jest śmiertelnie trujący, ale wywołuje bóle brzucha, mdłości i wymioty. Grzybówka czysta Inaczej: grzybówka fioletowawa. Ma nieduży, do 4 cm, cielistoliliowy, fioletowawy lub szarobienieskawy kapelusz, płaski z niewielkim garbkiem pośrodku. Szarobiaławe blaszki są osadzone na białawym lub szarofioletowym, pustym w środku, wysmukłym trzonie. Wodnisty miąższ wydziela silną woń rzodkwi. Wywołuje zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Zawiera niebezpieczne substancje psychotropowe! Gąska tygrysia Ma ciemnoszary, popielaty lub szarobeżowy kapelusz o białawych, z wiekiem żółtawych blaszkach, w młodości z kroplami wodnistej wydzieliny, osadzony na cylindrycznym, masywnym, białym, pełnym trzonie. Miąższ kremowy, nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Niezbyt wyrazisty smak i zapach. Wywołuje bóle brzucha, wymioty, biegunkę, zawroty głowy od 15 minut do 2 godzin po spożyciu; objawy trwają do kilku godzin, niekiedy konieczna jest hospitalizacja. Borowik szatański Borowik szatański, inaczej szatan, szataniak, smoczy łeb, truciciel, diabelnik, ma półkulisty, białawy kapelusz w jasno- lub srebrnoszarym odcieniu, z rurkami o pomarańczowożółtym lub karminowoczerwonym odcieniu, osadzony na beczułkowatym, czerwonawym trzonie. Białawy miąższ sinieje po przekrojeniu, nie ma wyrazistego smaku, dojrzałe egzemplarze mają nieprzyjemny zapach gnijącej cebuli. Silnie trujący na surowo. Można pomylić z: borowikiem szlachetnym. Szatan różni się od niego jaśniejszym kapeluszem, czerwonawym kolorem trzonu oraz tym, że uszkodzony miąższ sinieje. Tęgoskór pospolity Inaczej: tęgoskór cytrynowy lub cuchnący, purchawka kartoflana, fałszywa trufla, kurzawka, bycze jaja. Tęgoskór pospolity ma kulisty owocnik koloru słomkowego lub brązowo-żółtego, ze szczątkowym trzonem, twardy i ciężki; powierzchnia spękana na duże poletka, z wiekiem pokrywa się łuskami. Z czasem osłona owocnika rozrywa się, uwalniając zarodniki. Wnętrze białe, z czasem różowieje, siwieje, staje się brudnoliliowe lub czarne z siwym odcieniem jak utarty mak, pod koniec zamienia się w sproszkowaną brązową masę zarodników. Młode grzyby mają silny korzenny zapach, stare – raczej nieprzyjemny, przypominający zapach gazu miejskiego. Najbardziej trujące są dojrzałe owocniki. Można pomylić z: jadalnymi purchawkami, które są znacznie bardziej miękkie, i z truflami, które w całości rozwijają się pod ziemią. Muchomor królewski Kapelusz w odcieniach jasnego brązu, pokryty łatkami, początkowo bulwiasty, zamknięty, z czasem półkulisty i rozpostarty, u dojrzałych owocników z karbowanym brzegiem, blaszki białe lub kremowożółte, z początku częściowo zakryte żółtawą osłoną. Trzon białawy lub białożółtawy ma wyraźny biały lub żółtawy pierścień o żółtawym ząbkowaniu. Miąższ nie zmienia barwy po przekrojeniu, ma słabo wyczuwalny smak i zapach. Zawiera te same substancje toksyczne co muchomor czerwony i jest w podobnym stopniu trujący. Można pomylić z: podobny do czubajki kani, która różni się od niego trzonem pokrytym łuskami i orzechowym zapachem. Umieszczony w czerwonej księdze grzybów polskich zagrożonych wyginięciem. Muchomor czerwony Muchomor czerwony, inaczej: muchomor prawdziwy, muchotrutka, muszorka, ma kapelusz o intensywnie czerwonej lub jasnopomarańczowej barwie z charakterystycznymi białymi łatkami, początkowo półkulisty, później rozpostarty, o białych blaszkach. Trzon biały lub żółtawy, cylindryczny na bulwiastej podstawie, ma wyraźny pierścień o podobnej barwie. Biały miąższ, bez zapachu, o łagodnym smaku, nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Trujący, zawiera toksyny: muscimol, kwas ibutenowy i niewielkie ilości muskaryny. Zatrucie osoby dorosłej rzadko kończy się śmiertelnie, ale w przypadku dzieci skutki są tragiczne. W tekście wykorzystano fragmenty artykułu Joanny Anczury z miesięcznika "Zdrowie". Jaki to grzyb? Pytanie 1 z 10 Jaki to grzyb? maślak sitarz borowik szlachetny pieprznik jadalny

10 grzybów jadalnych i trujących